Obsesyon (Takıntı) ve Kompulsiyon Nedir? Belirtileri ve Türleri

Obsesyon, gündelik hayatta ara ara duyduğumuz ancak tıbbi çerçevesi çok iyi bilinmeyen bir kavramdır. Türk Dil Kurumu sözlüğüne ve genel kullanıma göre karşılığı "takıntı" olsa da, klinik gözlemlerime dayanarak halk arasında bu durumun sıklıkla "vesvese" olarak adlandırıldığını söyleyebilirim. Peki, psikiyatrik açıdan obsesyon ve kompulsiyon tam olarak nedir?

Obsesyon (Takıntı) Nedir?

Obsesyonlar; zihne istemsizce gelen, kişi tarafından mantıksız bulunan ancak uzaklaştırılamayan, kişide yoğun sıkıntı ve huzursuzluk (anksiyete) oluşturan düşünceler, dürtüler veya görüntülerdir.

Hastalarımız genellikle bu düşüncelerin gelmesini istemezler ve bunlardan kaçınmaya çalışırlar. Hatta poliklinik başvurularında sıklıkla şu ifadeleri duyarız: "Hocam, keşke bir imkan olsa da zihnimi boşaltsam, düşüncelerimi silsem... Beyne format atan bir tedavi yok mu?"

Kompulsiyon (Zorlantı) Nedir?

Kompulsiyonlar ise genellikle obsesyonların yarattığı bu yoğun sıkıntıyı azaltmak, düşünceden kaçmak veya (hayali) bir felaketi önlemek amacıyla yapılan tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir. Kompulsiyonlar, obsesyonların tersi niteliğinde, bir nevi "savunma" mekanizması gibi işleyen davranışlardır.

Sık Görülen Obsesyon ve Kompulsiyon Türleri

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) tablosunda belirtiler kişiden kişiye değişse de genellikle şu temalar etrafında toplanır:

1. Şüphe ve Kontrol:

• Obsesyon: "Kapıyı kapattım mı?", "Ocağı söndürdüm mü?", "Ütünün fişini çektim mi?" gibi tereddütlü düşünceler.

• Kompulsiyon: Tekrar tekrar kapıyı kontrol etme, eve geri dönüp ocağa bakma, ütünün fişini defalarca kontrol etme.

2. Temizlik ve Bulaşma:

• Obsesyon: "Oturduğum yerde mikrop, kir veya vücut sıvısı (kan vb.) var mı?", "Elimi koyduğum yer temiz mi?" düşünceleri.

• Kompulsiyon: Aşırı el yıkama, kıyafetleri sürekli değiştirme, kapı kollarına dokunmaktan kaçınma.

3. Yasak veya Rahatsız Edici Düşünceler (Dini/Cinsel):

• Obsesyon: Kişinin inançlarına veya değerlerine ters düşen; Allah, peygamber, aile bireyleri veya saygı duyulan kişiler hakkında istemsizce gelen uygunsuz görüntüler veya cinsel içerikli düşünceler.

• Kompulsiyon: Bu düşünceleri kovmak için içinden sürekli dua okuma, tövbe etme, sayı sayma veya mırıldanma.

4. Zarar Verme / Saldırganlık:

• Obsesyon: "Sevdiklerime zarar verir miyim?", "Kontrolümü kaybedip birini yaralar mıyım?" korkusu.

• Kompulsiyon: Zarar verebileceğini düşündüğü kişiden uzaklaşma, bıçak gibi kesici aletleri saklama veya onlara dokunmama.

  
  

Bu Bir Hastalık Mıdır? Ne Zaman Tedavi Gerekir?

Araştırmalar, obsesif ve kompulsif belirtilerin toplumda %70’e varan yaygınlıkta görülebileceğini göstermektedir. Yani, ara sıra bir şeyi kontrol etmek veya temizliğe özen göstermek tek başına patolojik (hastalık) kabul edilmez.

Bir durumun Obsesif Kompulsif Bozukluk olarak tanımlanabilmesi ve tedavi gerektirmesi için şu kriterlere bakılır:

1. Zaman Kaybı: Düşünce ve davranışlar günün önemli bir kısmını (genellikle günde 1 saatten fazla) alıyor mu?

2. İşlevsellik Kaybı: Kişi bu davranışları yerine getirmediğinde yoğun sıkıntı hissediyor ve gündelik işlerini, mesleki sorumluluklarını aksatıyor mu?

Eğer bu belirtiler yaşam kalitenizi düşürüyorsa, bir psikiyatrist değerlendirmesi gerekmektedir. OKB’nin nedenleri ve tedavi yöntemlerine dair detayları bir sonraki yazımda ele alacağım.

Sağlıklı günler dilerim.